6. Conclusie

Geld is een fascinerend fenomeen. Het bestaat al heel lang en het heeft al zoveel verschillende vormen aangenomen, dat we soms niet meer in staat zijn precies te zeggen wat geld is. Dat bij de nieuwe betaalmogelijkheden het geld digitaal is geworden betekent dat het geld niet meer zichtbaar is. Een groot deel van dit geld is er ook niet echt. We hebben veel meer geld dan er fysiek aanwezig is. Er wordt dus geld digitaal gecreëerd.

Deze digitalisering van geld heeft mij ertoe gedreven om mijn afstudeeropdracht, zowel de praktijkopdracht als dit visuele essay, over geld te doen. We betalen steeds minder met contant geld en veel winkeliers, banken en overheden zouden graag zien dat het contante geld totaal verdwijnt. Dit is een proces dat heel geleidelijk plaatsvindt. Het wordt steeds meer doorgevoerd en gaandeweg komt er een punt dat we niet meer betalen met fysiek geld maar alleen maar met digitaal onzichtbaar geld. Mede dankzij deze ontwikkeling ontstaan er initiatieven van nieuwe geldsoorten en kunstprojecten. Juist deze tijd van economische crisis zorgt ervoor dat men beter gaat nadenken over wat geld is, waar ons financiële systeem op is gebaseerd, etc.

Er worden in deze tijd veel LETS (Local Exchange Trading Systems) opgezet. Zoals de naam al aangeeft is dit een lokale munteenheid. Het vertrouwen in de nationale munteenheid is blijkbaar niet sterk genoeg meer. Dat banken in de Verenigde Staten ervoor kunnen zorgen dat ook wij in een crisis terecht komen is vreemd. Vandaar dat er steeds meer LETS worden opgezet. Dit zorgt ervoor dat een regio niet meer zo afhankelijk is van de globale markt.

In de kunstwereld wordt ook veel aandacht besteed aan geld. Niet alleen omdat er nu door de Nederlandse overheid behoorlijk wordt bezuinigd op kunst en cultuur maar ook omdat het contante geld verdwijnt. Op het moment van schrijven is er in de Witte de With in Rotterdam een grote groepstentoonstelling met als thema ‘The end of money’. De tentoonstelling gaat over tijd en waarde en de angst voor het verdwijnen van geld, waarmee ook de absolute waardestandaard verdwijnt.

De kunstenaar Dadara richtte zijn eigen bank op met een eigen bankbiljetten. De bankbiljetten hebben een waarde van 0, en 1 miljoen, maar van wat is niet duidelijk. Dadara wil hiermee vragen oproepen als: is dit geld of kunst? Waarom vertrouwen we op geld? En waarom vindt deze regering dat kunst zichzelf moet bedruipen en krijgen banken overheidssteun?

In de pers verschijnt regelmatig iets over het verdwijnen van het contante geld. In de stad Almere is zelfs een projectgroep ingesteld ‘Almere cash-less’. Deze moet ervoor zorgen dat er minder met contant geld wordt betaald in hun regio. Het contante geld is dus langzamerhand aan het verdwijnen.

Voor mijn afstudeeropdracht heb ik gekozen om het digitale geld zichtbaar te maken. Er moet volgens mij een mogelijkheid komen waarmee je kunt zien hoeveel geld je bezit, ontvangt en uitgeeft. Juist in die digitale wereld zijn hier veel mogelijkheden voor. De verwachtingen zijn dat we op den duur allemaal gaan betalen met onze mobiele telefoon. De geruchten gaan dat de IPhone 5, die deze zomer uitkomt, voorzien is van een NFC-chip (Near Field Communication). Hiermee kunnen betalingen worden gedaan, net zoals nu bij de Ov-chipkaart het geval is. Ook Google is bezig om samen met o.a. Mastercard een dienst aan te bieden waarmee je met je telefoon kunt betalen, Google Wallet. De telefoons van Google zijn ook voorzien van een NFC-chip. Als twee zulke grote organisaties zich gaan richten op het betalen met de mobiele telefoons, kun je ervan uitgaan dat dit iets groots gaat worden.

Maar hoe moet dan dit nieuwe digitale geld eruit zien? In dit essay heb ik gekeken naar hoe de belangrijkste betaalmogelijkheden van de afgelopen 21 jaar vormgegeven zijn en hoe ze zich verhouden tot de filosofie van Simmel en de mediatheorie van Mchluhen. Conclusie hieruit is dat geld niet één ultieme vormgeving heeft. Geld is iets wat moet passen bij de tijd waarin het zich afspeelt en de cultuur die op dat moment aanwezig is. Mijn uiteindelijke werk is dus niet het ultieme geld maar een voorstel voor hoe het digitale geld eruit zou kunnen zien. Het is een soort platform waar in de toekomst verschillende ontwerpers uit verschillende disciplines, uit verschillende landen aan kunnen werken.

Mijn voorstel voor het nieuwe geld heeft de volgende eigenschappen:
 
 

Figuratief

Zoals bij de bankbiljetten van Oxenaar is het ook mogelijk om op deze nieuwe vorm van geld nationale onderwerpen te laten zien. De thema’s kunnen per maand veranderen en zouden gekozen moeten worden door bijvoorbeeld de ECB. Juist omdat het medium digitaal is, is het mogelijk om hier bewegend beeld te laten zien.
 
 

Kwantitatieve waarde

Bij mijn uiteindelijke uitwerking wordt de kwantitatieve waarde van geld weergegeven, zoals dat ook het geval is bij de biljetten van Drupsteen. De hoeveelheid geld dat je ontvangt, bezit of uitgeeft wordt vertaald naar het aantal lijnen dat de vorm heeft, wegstuurt of ontvangt. Ook de kleuren worden hierop aangepast. De kleurenreeks is gebaseerd op de kleuren die Ootje Oxenaar gebruikte voor zijn bankbiljetten.
 
 

Hermediatie

In mijn essay heb ik ook aandacht besteed aan hermediatie. Dit fenomeen houdt in dat eigenschappen van het vorige medium overgenomen worden in het nieuwe medium. De lijnen van mijn uiteindelijke vorm zijn lijnen die werden gebruikt op verschillende bankbiljetten die we in Nederland hebben gehad. Deze lijnen hadden op de bankbiljetten de functie om namaak tegen te gaan. Voor de gebruiker was het hiermee duidelijk dat het ging om een officieel waardepapier. Door deze vorm weer te gebruiken in mijn versie van het geld hoop ik dat mensen deze vorm van geld op dezelfde manier gaan waarderen als bankbiljetten.
 
 

Functionaliteit

Dat functionaliteit bij geld erg belangrijk is blijkt wel uit het toenemende gebruik van de pinpas. Betalen met je mobiele telefoon zou op zich zelf al erg functioneel kunnen zijn. We hebben altijd onze mobiele telefoon bij de hand en de mogelijkheden op een mobiele telefoon zijn veel groter dan die van een pinpas. De mobiele telefoon heeft een display waarop informatie kan worden getoond, het kan verbonden worden met internet, al je contanten staan erin etc. De toevoeging die ik heb gedaan op mijn versie van het geld is de mogelijkheid om je tegoeden van bijvoorbeeld winkels of je airmiles hierin te verwerken. Zo hoef je dus geen verschillende passen meer in je portemonnee te hebben maar staat alles in je mobiele telefoon.
 
 

Interactie tussen betaler en ontvanger

“Geld krijgt pas betekenis wanneer er meer dan twee personen bij betrokken zijn.” Deze uitspraak van de filosoof Simmel wilde ik graag toepassen in mijn versie van het geld. De uiteindelijke installatie waarop mijn afstudeerwerk te zien is bestaat daarom uit twee losstaande displays. De één is die je op je mobiele telefoon zou kunnen zien, en de andere zou bijvoorbeeld de kassa in de winkel kunnen zijn. Op deze manier zie je daadwerkelijk interactie tussen twee partijen.

1. Inleiding

Geld is iets waar bijna iedereen in onze westerse samenleving mee… Lees meer »

2. Bankbiljetten

Geld heeft een lange en rijke geschiedenis. Het is iets wat Lees meer »

3.1 De guldenreeks van Oxenaar

Sinds 1814 is de Nederlandse Bank verantwoordelijk geweest Lees meer »

3.2 De ontwerpen van Oxenaar

Ootje Oxenaar heeft een serie van negen verschillende bankbiljetten Lees meer »

3.3 De guldenreeks van Drupsteen

Nadat de serie van Oxenaar in de roulatie was gebracht werd Oxenaar Lees meer »

3.4 De ontwerpen van Drupsteen

Centraal staat bij de serie van Drupsteen dat hij de technologie, Lees meer »

3.5 Filosofie over de gulden

De Duitse filosoof en socioloog Georg Simmel heeft een boek Lees meer »

3.6 Mediatheorie over de gulden

Er zijn veel theorieën over media maar, voor zover ik weet, Lees meer »

4. De euro

De Euro bestaat al sinds januari 1999. Tot 2002 was de euro nog Lees meer »

4.1 De euroreeks van Kalina

Voor het ontwerp van de euro werd een soort ontwerpwedstrijd Lees meer »