4.3 Filosofie over de euro

Net als in het hoofdstuk over de bankbiljetten van Oxenaar en Drupsteen, kijken we nu ook weer naar hoe de eurobiljetten zich verhouden tegenover een aantal filosofische opvattingen van de filosoof Georg Simmel.

In hoofdstuk 3.3 zijn de drie verschuivingen uitgelegd die volgens Simmel plaatsvinden in de moderne samenleving. Hoe verhoudt de euro zich tot deze verschuivingen?
 
 

1. Substantie naar functie

De verschuiving houdt in dat er steeds minder waardering is voor het geld als substantie maar dat we het geld steeds meer als abstract ruilmiddel gaan zien. Bij de euro zitten hier twee kanten aan. Aan de ene kant is er een soort vergoddelijking voor het geld omdat het een product is van de hele Europese Unie. Het is veel groter geworden dan de gulden. Simmel stelt dat geld op zichzelf een doel kan worden. Geld zou dan volgens hem de god van onze tijd zijn geworden. ‘Zoals God voor die moderne middeleeuwer diegene was waarin alle verschillen en contrasten van de wereld hun eenheid vonden, zo zou ook het geld zijn vergoddelijking danken aan het feit dat het een centrum wordt waarin de meest uit elkaar liggende, vreemde en onderscheiden zaken vinden wat zij gemeenschappelijk hebben en elkaar raken’. 34 Volgens Simmel is dit ook de reden waarom de moderne mens permanent op geld uit is: het geld belooft hem wat in de middeleeuwen een God beloofde. En het eist dan ook een gerichte en permanente focus op dat ene doel.
Je zou kunnen stellen dat met de overgang van de gulden naar de euro dit proces is bevorderd. De munteenheid is nog veel groter geworden en kan hierdoor nog veel meer worden ‘vergoddelijkt’. In een gebied waar zo veel verschillen en contrasten zijn en die toch een gezamenlijke munteenheid hebben, zou de munteenheid het centrum vormen.

Aan de andere kant voelen mensen zich sneller verbonden met hun eigen land dan met de Europese Unie. Ook de vormgeving van de biljetten is helemaal gebaseerd op neutraliteit. Dit is een soort abstract weergave van de Europese Unie. Het zou ons dan ook niet zo snel emotioneel raken omdat het niet bestaande objecten zijn die worden afgebeeld. Wanneer de Eiffeltoren zou worden afgebeeld zou dit voor veel mensen, met name de Fransen, veel mee aanspreken dan nu het geval is.

Daarbij is de euro deels gekomen om de handel tussen de landen binnen de Europese Unie te vergemakkelijken. Het is dus ook echt de bedoeling geweest om de functie van het geld te bevorderen.

 

2. Kwaliteit naar kwantiteit

Deze verschuiving houdt in dat we de dingen die we kunnen kopen met geld en het geld op zichzelf meer gaan waarderen op de kwantitatieve waarde van geld. Bij de euro wordt deze verschuiving niet bevordert. Doordat het ontwerp voorzien is van niet bestaande gebouwen krijgen we hier ook geen emotionele relatie mee en gaan we dingen die je met het geld kan kopen boven het geld zelf stellen. Ook is er niet zoals bij de ontwerpen van Drupsteen een link naar de kwantitatieve waarde van geld (d.m.v. evenveel blokken op het biljet te plaatsen als de waarde van het biljet).

 

3. Middel tot doel

De verschuiving van middel tot doel houdt in dat het geld steeds meer een doel op zichzelf wordt in plaats van een middel. Bij de ontwerpen van Kalina zal deze verschuiving niet plaatsvinden. Wellicht wel bij het feit dat hier gaat om een munteenheid die van de gehele Europese Unie is. Maar na een tijdje raak je hier ook aan gewend en blijft de vormgeving van het biljet je niet raken. Het blijft een neutraal beeld dat niet veel respons oproept.

 

De zes typen volgens Simmel

Volgens Simmel zijn er zes verschillende typen in het omgaan met geld. Deze zes typen zijn uitgelegd in hoofdstuk 3.5. Hieronder staat beschreven welke typen passen bij de biljetten van Kalina.
 

Welke biljetten passen bij welke typen?

Bij bankbiljetten zou goede vormgeving ervoor zorgen dat mensen sneller onder het type hebzuchtige of gierigaard zullen vallen. Wanneer het geld goed is vormgegeven ontstaat er een soort emotionele relatie en wordt het geld verkrijgen en bewaren belangrijker dan het uitgeven ervan. Bij de ontwerpen van Kalina is hier geen sprake van. De ontwerpen met niet bestaande gebouwen zullen niet direct de nodige respons oproepen waardoor het ontwerp ons raakt. Deze biljetten zullen er juist voor zorgen dat we het sneller willen uitgeven. Toch is de omschakeling van de gulden naar de euro wel bevorderend voor deze twee typen. Doordat de euro een munteenheid van zo’n groot gebied met zulke uiteenlopende culturen is geworden, kan het worden verheven tot iets goddelijks. Met name bij de gierigaard, die geld nog meer voorop stelt dan hebzuchtige, zou dit ervoor kunnen zorgen dat hij het verkrijgen van geld nog belangrijker gaat vinden.
Bij de verkwister en de asceet passen de ontwerpen van de euro juist weer goed. Bij deze typen draait het niet om het geld op zich. Het geld, en z’n vormgeving, moet hier dus niet in de weg staan. Bij de cynicus, die alles op de kwantitatieve waarde van geld beoordeeld, passen de biljetten van Kalina juist niet. In de biljetten zit geen verwijzing, behalve de ‘normale’ waardecijfers’ naar de kwantitatieve waarde van biljetten, zoals bij Drupsteen wel het geval is. De relativist is compleet ongevoelig geworden voor geld. De euro-biljetten zijn door hun medium (papier) gebonden aan altijd dezelfde uitvoering te hebben. Wellicht dat weer een nieuwe serie biljetten de relativist wel kunnen behelpen.

Verder >

1. Inleiding

Geld is iets waar bijna iedereen in onze westerse samenleving mee… Lees meer »

2. Bankbiljetten

Geld heeft een lange en rijke geschiedenis. Het is iets wat Lees meer »

3.1 De guldenreeks van Oxenaar

Sinds 1814 is de Nederlandse Bank verantwoordelijk geweest Lees meer »

3.2 De ontwerpen van Oxenaar

Ootje Oxenaar heeft een serie van negen verschillende bankbiljetten Lees meer »

3.3 De guldenreeks van Drupsteen

Nadat de serie van Oxenaar in de roulatie was gebracht werd Oxenaar Lees meer »

3.4 De ontwerpen van Drupsteen

Centraal staat bij de serie van Drupsteen dat hij de technologie, Lees meer »

3.5 Filosofie over de gulden

De Duitse filosoof en socioloog Georg Simmel heeft een boek Lees meer »

3.6 Mediatheorie over de gulden

Er zijn veel theorieën over media maar, voor zover ik weet, Lees meer »

4. De euro

De Euro bestaat al sinds januari 1999. Tot 2002 was de euro nog Lees meer »

4.1 De euroreeks van Kalina

Voor het ontwerp van de euro werd een soort ontwerpwedstrijd Lees meer »